Duurzaam beleggen: hoe UAntwerpen rendement en verantwoordelijkheid combineert
- UAntwerpen belegt financiële reserves tijdelijk, bijvoorbeeld tot een onderzoeksgroep ze nodig heeft om nieuwe apparatuur aan te kopen.
- Tegen 2028 moet de volledige beleggingsportefeuille voldoen aan het Towards Sustainability-label en enkele andere voorwaarden.
- De universiteit beperkt investeringen in fossiele brandstoffen en sluit onder meer bepaalde wapens, kinderarbeid en mensenrechtenschendingen uit.
- De screening op duurzaamheid helpt ook om financiële risico’s beter in te schatten.
Welke reserves belegt een universiteit?
Onderzoeksgroepen gebruiken hun werkingsmiddelen en -kredieten niet altijd onmiddellijk. Soms sparen ze enkele jaren voor een nieuw onderzoekstoestel of een toekomstig project. In afwachting laat UAntwerpen die middelen niet zomaar op een zichtrekening staan. De universiteit belegt ze om koopkrachtverlies door inflatie te vermijden.
"Als producten en diensten duurder worden, koop je vandaag minder voor een bedrag in vergelijking met vorig jaar", zegt Werner Jacobs, CFO van UAntwerpen. "Om dat te vermijden, beheren we het geld zo goed mogelijk tot onderzoeksgroepen het opvragen. Voor alle duidelijkheid: we beleggen geen klassiek spaargeld of pensioenreserves. Alle middelen hebben al een bestemming."
UAntwerpen werkt samen met vier externe vermogensbeheerders, die elk een deel van de portefeuille beheren. "Elke beheerder heeft een eigen kijk op de financiële markten en legt andere accenten. Door niet van één partij of strategie afhankelijk te zijn, spreidt de universiteit haar risico", legt Jacobs uit.
Waarom extra aandacht voor duurzaamheid?
Elke organisatie die duurzaamheid wil uitdragen, kan moeilijk de impact van haar financiële reserves negeren. De rectorale ploeg nam duurzaam beleggen daarom op in haar beleidsplan. De universiteit wil haar financiële keuzes beter afstemmen op haar maatschappelijke opdracht.
“We staan er te weinig bij stil, maar finance is een scharniersector”, zegt professor Luc Van Liedekerke van het Departement Management en het Departement Wijsbegeerte. Hij volgt als econoom en ethicus het duurzaamheidsbeleid van de UAntwerpen-portefeuille mee op. “De financiële sector is een cruciale hefboom. Waar de financiële sector vandaag in investeert, bepaalt hoe de wereld er over twintig jaar uitziet.”
Dat betekent niet dat financieel rendement onbelangrijk wordt: rendement, risico, kosten en duurzaamheid worden samen bekeken. "Het is aan onze vermogensbeheerders om de nieuwe duurzaamheidsrichtlijnen vakkundig op onze portefeuille toe te passen", zegt Van Liedekerke.
De nieuwe regels werden in het voorjaar van 2025 goedgekeurd door het Bestuurscollege. Een intern beleggingscomité volgt op of de beheerders de financiële en niet-financiële afspraken naleven.
Wat betekent 'duurzaam' beleggen?
Het woord ‘duurzaam’ duikt vandaag om de haverklap op, ook bij beleggingsfondsen en in persberichten van bedrijven. Maar wat verstaan we er precies onder?
UAntwerpen gebruikt als referentiepunt het Towards Sustainability-label (zie kader), dat Van Liedekerke mee oprichtte en dat hij als voorzitter van de geschiktheidscommissie mee aanstuurt. Belangrijk is dat het kijkt naar drie groepen criteria, samengevat als ESG: Environment, Social en Governance. Het gaat over de impact die een bedrijf heeft op milieu en klimaat, over de omgang met mensen en de samenleving, en over de manier waarop er wordt bestuurd.
Via Towards Sustainability kijkt de universiteit bijvoorbeeld naar de CO₂-uitstoot, mensenrechten, diversiteit in het bestuur en misstanden in de productieketen, zoals onveilige werkomstandigheden bij leveranciers. Van de vermogensbeheerders vraagt ze volledige ‘ESG-doorkijk’: ze moeten tot in detail aantonen waar het geld terechtkomt en of al die bedrijven, landen en activiteiten degelijk scoren op het vlak van ESG.
“We verbreden dus de focus van vermogensbeheer naar de niet-financiële informatie achter een belegging”, legt Van Liedekerke uit. “Het gaat ons niet meer alleen om wat een bedrijf verdient, maar ook om hoe het te werk gaat.”
Waarin belegt de universiteit niet meer?
Het document met voorschriften voor het vermogensbeheer is 60 pagina's dik, maar een kernaspect gaat over fossiele brandstoffen. "We hanteren strikte limieten voor de CO2-uitstoot, gebaseerd op het Parijsakkoord van 2015", zegt Van Liedekerke. "Die sluiten niet alleen grote olie- en gasbedrijven uit, maar ook ondernemingen die veel inkomsten halen uit thermische steenkool voor elektriciteitsproductie."
Daarnaast weigert UAntwerpen investeringen aan bedrijven die betrokken zijn bij controversiële wapens zoals landmijnen, kinderarbeid of mensenrechtenschendingen. Ook problemen in de toeleveringsketen kunnen aanleiding geven tot uitsluiting.
Overheidsobligaties krijgen alleen groen licht als die overheid aan verschillende regels voldoet. "Autocratieën zullen niet in aanmerking komen", zegt Van Liedekerke. "Een democratisch land mag in defensie investeren, maar tot een bepaald niveau. We accepteren dat er tot 6% van het bruto binnenlands product (BBP) naar defensie gaat. Daarboven, denk aan Israël, is een overheid bijna per definitie betrokken bij een gewapend conflict."
Toch is de werkelijkheid zelden zwart-wit. Een onderneming kan vooruitgang boeken op klimaatvlak en nog altijd slecht scoren op arbeidsrechten.
Van Liedekerke: "De naam Towards Sustainability zegt: we leggen een ondergrens en we tonen een richting. Ja, je kan bijvoorbeeld nog Amerikaanse techbedrijven in onze portfolio's vinden. Maar een bedrijf als SpaceX om verschillende redenen niet. Towards Sustainability zoekt een werkbare consensus en wil duurzame ontwikkelingen stimuleren."
“Waar de financiële sector vandaag in investeert, bepaalt hoe de wereld er over twintig jaar uitziet.”
Welke projecten krijgen extra kansen?
Duurzaam beleggen draait niet alleen om vermijden wat schadelijk is. UAntwerpen investeert een deel van haar middelen ook gericht in projecten die de wereld duurzamer maken.
"Tegen 2028 moet minstens 3% van de portefeuille uit impactinvesteringen bestaan", zegt Jacobs. "Daaronder vallen bijvoorbeeld investeringen in lokale, energiezuinige sociale woningen of in start-ups die werken aan medische innovaties."
"Daarnaast moet minstens 15% van de portefeuille tegen 2028 in zogenaamde artikel 9-producten zitten. Dat is binnen de Europese duurzaamheidsrapportering de categorie voor financiële producten met een expliciete duurzame doelstelling."
De overgang verloopt stapsgewijs. Jacobs: "Een grote portefeuille in één beweging omvormen zou te hoge kosten veroorzaken. De beheerders hebben ook tijd nodig om hun systemen en producten aan te passen. De volledige omslag moet in 2028 afgerond zijn. Maar onze portefeuille is nu al duurzamer dan gemiddeld."
Kost duurzamer beleggen geen rendement?
Wie meer bedrijven en sectoren uitsluit, houdt minder investeringsmogelijkheden over. Toch leidt dat volgens Jacobs en Van Liedekerke zeker niet automatisch tot een lager rendement.
"De voorbije jaren presteerden duurzame passieve indexfondsen – zoals Exchange-Traded Funds waarmee hangmatbeleggers bepaalde indexen volgen – zeer gelijkaardig als de trackers die aandelen en obligaties van de algemene economie volgen", zegt Van Liedekerke.
"Omdat een duurzaam indexfonds op minder bedrijven gebaseerd is, wordt het soms als iets risicovoller gezien. Daartegenover staat dat duurzaamheidsinformatie risico’s zichtbaarder maakt die niet in een jaarrekening staan. Een ESG-screening helpt net om financiële risico’s op lange termijn beter in te schatten. En dan hebben we nog niets gezegd over het maatschappelijke rendement.”
"De volledige omslag moet in 2028 afgerond zijn. Maar onze portefeuille is nu al duurzamer dan gemiddeld."
Hoe weet UAntwerpen of de aanpak werkt?
De vermogensbeheerders rapporteren geregeld aan UAntwerpen over waarin ze investeren en welke rendementen ze behalen. Binnen de universiteit volgt een beleggingscomité de voorgestelde keuzes met de bijbehorende toelichting op.
"Als universiteit hebben we de knowhow in huis om ook af en toe zelf in de cijfers te duiken", zegt Van Liedekerke. "Het vergt wel tijd om al die informatie af te toetsen. Gelukkig helpt er al eens een doctoraatsstudent om analyses tegen het licht te houden en te garanderen dat onze beleggingen financieel en maatschappelijk het gewenste resultaat opleveren."
De nieuwe aanpak van duurzaam beleggen blijft een proces van meten, controleren en bijsturen. "Maar dat maakt het net interessant – voor onszelf en voor iedereen die van onze werkwijze wil bijleren", besluit Van Liedekerke.
Towards Sustainability: ook voor de kleine belegger
Het Towards Sustainability-label garandeert dat gelabelde producten aan strenge minimale duurzaamheidscriteria voldoen. Het label geldt als een van de meest uitgebreide duurzaamheidsstandaarden voor financiële producten in de Europese Unie. Momenteel wordt al bijna 500 miljard euro beheerd volgens de Towards Sustainability-criteria.
UAntwerpen gebruikt het label als basis voor haar beleggingsaanpak. Maar ook voor particuliere beleggers geldt het als een betrouwbaar kader, dat je kan aanvullen met eigen voorkeuren en overtuigingen. Op de website van het label kan je nagaan welke duurzame thema’s voor jou belangrijk zijn en welke producten bij je risicoprofiel passen.