De wolhandkrab: invasie onder water
De wolhandkrab verovert Vlaamse rivieren. Waarom is dat een probleem? Ontdek de impact op waterwegen, de biodiversiteit en de mens – en hoe de wetenschap naar antwoorden zoekt.
Eén Aziatische wolhandkrab lijkt een onschuldig diertje. Maar duizenden indringers met "wollen" scharen samen vormen een bedreiging voor ons rivierenstelsel. De krabben komen oorspronkelijk uit Oost-Azië en doken ruim een eeuw geleden in Europa op, vermoedelijk als verstekeling in ballastwater van schepen. In Antwerpen werd de soort voor het eerst gespot in 1933. Lange tijd bleef ze relatief zeldzaam, maar de laatste tien jaar is de wolhandkrab massaal aanwezig.
Properder en warmer
Een belangrijke verklaring is de verbeterde waterkwaliteit. "Wolhandkrabben leven in zoet water, maar trekken naar het brakwatergebied tussen zee en rivier om zich voort te planten", legt Jonas Schoelynck, onderzoeker en aquatisch ecoloog aan de Universiteit Antwerpen (Faculteit Wetenschappen), uit.
"Die trektochten kunnen honderden kilometers lang zijn. Terwijl vervuiling vroeger een obstakel vormde, verspreiden ze zich vandaag door alle rivieren." Ook de import van genetisch licht gewijzigde krabsoorten en de klimaatverandering spelen mee: warmere watertemperaturen verhogen de overlevingskansen van de larven van de krab.
Verstoord ecosysteem
De impact van de wolhandkrab is vooral ecologisch. Schoelynck: "Als alleseter verdringt ze inheemse soorten. Ze beschadigt onderwaterplanten zoals waterpest en fonteinkruid. Ze eet die niet massaal op, maar knipt en trekt ze stuk. Daardoor verdwijnen planten sneller dan ze aangroeien."
Dat is problematisch, want planten produceren zuurstof, filteren vervuiling, houden bodemdeeltjes vast en bieden schuilplaatsen voor andere soorten. Zonder planten wordt het water troebel en verliest het ecosysteem zijn evenwicht.
In holen en kelders
Wolhandkrabben graven ook holen in oevers. Schoelynck: "Als je erop let, zie je langs de Schelde – naast de klassieke ronde muizenholletjes – geregeld ovaalvormige gaten. Je herkent er de afgeplatte vorm van een krab in. Tot hiertoe lijken ze onschuldig, maar miljoenen holen kunnen ook een risico vormen voor dijken. Dat wordt alleszins nauw opgevolgd."
Soms zorgen de krabben voor overlast in dorpskernen langs waterwegen. "In de buurt van sluizen duiken ze op in kelders of op straat – waar ze worden overreden en beginnen te rotten", zegt Schoelynck. Recent onderzoek van UAntwerpen-collega's toonde aan dat ook vissers hinder ondervinden: meer dan 90 procent geeft aan dat hun hobby erdoor wordt beïnvloed.
Vroeger vingen we 300 krabben op een dag. Met de nieuwe val ligt het dagrecord in Grobbendonk op 17.000 krabben.
Val op de waterbodem
Schoelynck bestudeert met zijn team heel breed hoe de soort zich in onze natuur gedraagt. "Denk aan wat ze eten, hoe ze zich voortplanten, hoe ze concurreren met andere soorten en welke impact dat heeft op de biodiversiteit." Samen met de Vlaamse Milieumaatschappij ontwikkelde hij een krabbenval die werd getest in de Mesodrome, een artificiële rivier op Campus Drie Eiken.
De val lijkt op een halve open buis die als een brievenbus op de rivierbodem is bevestigd. Vissen zwemmen erover, terwijl krabben erin wandelen en er niet meer uit raken. Daardoor weten we sinds kort hoe groot het probleem is. "Vroeger vingen we met een net 300 krabben op een dag. Nu ligt het dagrecord in Grobbendonk op 17.000 krabben."
Monitor voor PFAS
De gevangen krabben worden niet zomaar vernietigd. Binnen het Interreg-project CLANCY zoekt Schoelynck mee naar toepassingen zoals vergisting tot biogas. Daarnaast toonde de onderzoeker aan dat gevangen krabben nuttige info bevatten over de aanwezigheid van PFAS en andere vervuilende stoffen in waterlopen.
In een ander interessant project focust de onderzoeksgroep tot slot op hoe we de populatie kunnen indammen. "Een belangrijke piste lijkt om de dieren in de voortplantingszone te vangen, maar verder onderzoek moet nog bepalen hoe haalbaar dat is."
Jeroen Olyslaegers, Franse muziek en wolhandkrabben
Ontdek op het STROOM-festival de muzikale voorstelling over inheemse bedreigde diersoorten 'Het voorlaatste carnaval der dieren'. Voor de gelegenheid schreef festivaldenker Jeroen Olyslaegers een nieuwe tekst en stelt hij verschillende dieren aan het publiek voor. Op de concertsite vind je verschillende aquaria met wolhandkrabben en kan je de onderzoekers van UAntwerpen persoonlijk vragen stellen.