Verkleint onze aandachtsspanne?

Is ons concentratievermogen werkelijk aan het verkleinen, door onder meer de smartphone? “Daar is geen hard bewijs voor,” zegt Stéphanie De Keulenaer. “Wel zien we dat mensen die vaak hun smartphone gebruiken, zich moeilijker kunnen concentreren. Dat betekent niet dat het toestel de oorzaak is — misschien zijn het net mensen die van nature sneller afgeleid zijn.” 

 

Volgens haar zijn individuele verschillen cruciaal: “Sommige mensen kunnen hun gedrag beter controleren of zijn minder gevoelig voor prikkels. Onze hersenen zijn bovendien plastisch — wat we vaak doen, versterkt de bijhorende hersenfuncties. Wie voortdurend korte filmpjes bekijkt, leert zijn hersenen snelle prikkelwisseling aan. Maar we kunnen evengoed opnieuw leren focussen.” 

Notificaties en dopamineprikkels 

De verschillen tussen generaties zijn volgens De Keulenaer minder biologisch dan cultureel. “Oudere mensen groeiden op in een omgeving met weinig afleiding. Jongeren leven in een wereld vol notificaties en dopamineprikkels. TikTok en andere sociale media werken extreem belonend voor ons brein.” 

 

Toch betekent dat niet dat onze hersenen aftakelen. “De structuur van onze hersenen is nog exact dezelfde als die van generaties voor ons”, nuanceert ze. “Als je merkt dat je concentratie verslapt, kan je die trainen. Aandacht is als een spier: wat je oefent, groeit.” 

Aandacht trainen

Maar hoe train je die spier? “Heel concreet: puzzelen, sudoku’s maken, lezen — dat zijn klassieke aandachtsoefeningen. Ook mindfulness of meditatie helpen: die technieken leren je omgaan met afleiding." Zelfs de aanwezigheid van een smartphone in de kamer kan al een negatief effect hebben. “Je hersenen moeten moeite doen om die prikkel te onderdrukken,” zegt ze lachend. “Ik leg mijn gsm thuis vaak in een andere ruimte.” 

Cognitieve reserve

Aandacht bouwt mee aan wat neurowetenschappers de ‘cognitieve reserve’ noemen. Dat is de mentale veerkracht die onze hersenen beschermt tegen veroudering en ziektes zoals dementie. “Wie zijn hersenen blijft uitdagen — via studie, werk, sociaal contact, of levenslang leren — ontwikkelt een buffer. Als er later schade optreedt, kan het brein die beter compenseren.”

 

Ook lichaamsbeweging en gezonde voeding dragen bij. “Regelmatig bewegen, mentaal actief blijven, gesprekken voeren: dat alles stimuleert hersenactiviteit. Cognitieve training is geen wondermiddel, maar sterke hersenen kunnen meer aan.”