Wendbaarheid is de nieuwe werkzekerheid

De arbeidsmarkt staat onder hoogspanning: automatisering en artificiële intelligentie zouden hele sectoren overbodig maken, zo klinkt het. Maar klopt dat onheilspellende beeld wel? Professor Ans De Vos, houder van de SD Worx-leerstoel "Next Generation Work: Creating Sustainable Careers" (UAntwerpen en Antwerp Management School), bekijkt het anders: “Niet het verdwijnen van jobs is het grootste risico, wel het gebrek aan wendbaarheid.” Duurzame loopbanen zijn volgens haar hét antwoord op de onzekerheid van morgen.

Gezond, gelukkig & productief

“Een duurzame loopbaan draait om meer dan werkzekerheid alleen,” legt De Vos uit. “Het gaat erom dat je gedurende je hele loopbaan gezond, gelukkig én productief kunt blijven. Je hoeft die drie pijlers niet constant op topniveau te houden, maar er moet wel een balans zijn. Duurzaamheid betekent ook dat je energie en competenties ontwikkelt om nieuwe kansen te grijpen, zodat je niet opgebrand of stuurloos eindigt.”

Vaak wordt gedacht dat de toekomst enkel digitale of technologische vaardigheden vraagt. “Je metier beheersen blijft cruciaal, maar daarnaast zijn meta-competenties en softskills minstens even belangrijk,” zegt De Vos. “Veerkracht, leren omgaan met verandering, kritisch denken over technologie,… Als AI bv. jouw klantencontacten wegneemt en dat net is wat je energie geeft, dan moet je je afvragen: waar kan ik die menselijke factor wél kwijt? We merken dat in een hoogtechnologische wereld direct menselijk contact onvervangbaar is. Vaardigheden als écht luisteren, open vragen stellen, nieuwsgierig zijn naar het perspectief van de ander, empathie tonen zijn cruciaal om ons gelukkig en gezond te voelen.”

Niet overleven, maar sturen 

De Vos verzet zich tegen een te enge interpretatie van Darwins ‘survival of the fittest’. “Aanpassen is belangrijk, maar we zijn geen passieve slachtoffers van technologie. We kunnen als individuen en organisaties mee vormgeven aan hoe we werk organiseren. Welke waarden vinden we belangrijk? Hoe willen we dat technologie ons ondersteunt? Het debat mag breder zijn dan louter efficiëntie of besparingen.” 

En de angst dat AI massaal banen wegvaagt? “Dat doemdenken is niet nieuw,” relativeert De Vos. “Bij de industriële revolutie en de lopende band van Henry Ford dacht men hetzelfde. Uiteindelijk leverde het ook veel nieuwe jobs op. Volgens het Wereld Economisch Forum zullen mensen een derde van hun skills niet meer nodig hebben, maar twee derde nog wél hé? De vraag is dus niet óf er werk zal zijn, maar wie bereid is om bij te leren en kansen te zien.”

Levenslang leren & kwetsbaarheid 

De sleutel ligt in dialoog en overleg, meent De Vos. “Geen abstracte macrocijfers, maar samen in teams bekijken wat verandert en wat dat betekent voor onze taken. Levenslang leren hoort daar zeker bij, en dat kan dichtbij, op de werkvloer zelf: geef elkaar feedback, deel kennis, benoem opleidingsnoden.” 

Toch zijn er barrières. “Wie twintig jaar dezelfde job doet, heeft vaak minder ervaring met verandering. Dan sluipt rigiditeit binnen. Het helpt als organisaties kleine prikkels inbouwen om toch dynamiek te creëren, door eens te veranderen van context, klanten of collega’s,” zegt De Vos. “Belangrijk is ook de cultuur: medewerkers en leidinggevenden moeten zich kwetsbaar mogen tonen. Zeggen dat iets te veel wordt of dat je iets niet voldoende beheerst, is geen zwakte, maar een stap naar groei.” 

Opdracht voor onderwijs & beleid

Tot slot wijst De Vos op de bredere verantwoordelijkheid van onderwijs en beleid. “We moeten onze studenten al vroeg leren dat leren een levenslange opdracht wordt, en dat ze alert moeten blijven voor opleidingsnoden en kansen. Organisaties moeten duidelijk maken wat er nodig is en hoe zij dat kunnen faciliteren. Duurzame loopbanen gaan over individuen én structuren die zichzelf in vraag durven stellen en willen veranderen om samen klaar te zijn voor de toekomst.”

Voor wie nu aan het begin van zijn carrière staat, is nieuwsgierigheid de sleutel, aldus De Vos. “Durf te verkennen, uit te proberen en te ontdekken waar je energie van krijgt en welke omgeving bij je past. Zie de eerste jaren als een zoektocht naar wie je bent in je werk, welke talenten je graag inzet en hoe die aansluiten bij wat de wereld nodig heeft. Wie bereid is te blijven leren, los te laten en keuzes te maken die goed voelen, bouwt niet alleen wendbaarheid op, maar ook een loopbaan die écht betekenisvol is.”