Eerste signalen van Parkinson mogelijk zichtbaar in slaap

Een futloze dag na een woelige nacht: veel patiënten met de ziekte van Parkinson kampen met slaapproblemen. Opmerkelijk is dat zulke klachten optreden lang vóór de eerste zichtbare symptomen. Neurowetenschapster Kaat Colman (Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen, Universiteit Antwerpen/UZA) onderzoekt of slaap daardoor een vroege voorspeller voor Parkinson kan zijn.

 

11 april staat jaarlijks in het teken van de ziekte van Parkinson, wereldwijd de tweede meest voorkomende neurodegeneratieve aandoening. Bij dit soort ziektes raken hersencellen beschadigd of sterven ze af. In België leven naar schatting ongeveer 50 000 mensen met de aandoening. Hoewel Parkinson vaak geassocieerd wordt met motorische symptomen zoals beven en traagheid, treden er al veel eerder andere signalen op, waaronder een verminderde reukzin, geheugenproblemen en depressieve klachten.

Een van de vroegste mogelijke waarschuwingssignalen is een verstoorde slaap. “Daarbij speelt vooral de REM-slaap belangrijke rol”, vertelt Kaat Colman, doctoraatsonderzoeker in de translationele neurowetenschappen (Universiteit Antwerpen/Universitair Ziekenhuis Antwerpen). “Dat is de fase tijdens de slaap waarin we het meest intens dromen. Bij sommige patiënten is deze slaaptoestand zo ontregeld dat ze hun dromen fysiek uitvoeren door te schoppen, slaan of roepen. In zo’n geval spreken we van een REM-slaapgedragstoornis.”

 

Slaap als voorspeller

Opvallend is dat meer dan 90% van de mensen met zo’n stoornis later Parkinson of een verwante aandoening ontwikkelt. Slaap is dus niet alleen een symptoom, maar ook een krachtige voorspeller van de ziekte. 

 

In haar onderzoek wil Colman echter nóg een stapje verder gaan. “In het slaapcentrum van het Universitair Ziekenhuis Antwerpen kunnen we uiterst subtiele verstoringen in de REM-slaap meten: afwijkingen die veel minder uitgesproken zijn dan bij een REM-slaapgedragstoornis. Ons doel is om te achterhalen of deze minieme veranderingen gelinkt kunnen worden aan de allervroegste fase van Parkinson.”

Schade vermijden

“Als er een verband bestaat, kunnen we de ziekte mogelijk detecteren nog vóór er merkbare symptomen of hersenschade optreden”, legt Colman uit. “Dat is cruciaal, want vandaag wordt Parkinson vaak pas vastgesteld wanneer er al hersenschade heeft plaatsgevonden. Dit is onomkeerbaar. Als we vroeger kunnen ingrijpen, kunnen we de ziekte behandelen op een moment waarop het meeste impact gemaakt kan worden.”