Scholieren ontdekken bacteriën met Ferme Scholen
Wat doen bacteriën precies? En waarom zijn ze belangrijk voor onze gezondheid en voeding? Met het project ‘Ferme Scholen’ laten onderzoekers van de Universiteit Antwerpen middelbare scholieren dat zelf ontdekken.
Tijdens het schooljaar gingen leerlingen uit meer dan twintig scholen aan de slag met fermentatie. Ze maakten bijvoorbeeld zuurkool of kimchi en volgden hoe bacteriën die processen sturen. Op woensdag 6 mei kwamen zo’n 200 leerlingen samen op Campus Groenenborger voor een wetenschapsevenement, waar ze de resultaten van hun eigen experimenten te zien kregen.
Microben van dichtbij leren kennen
Met ‘Ferme Scholen’ willen onderzoekers Katrien Michiels en Wannes Van Beeck de kennis over microbiologie bij middelbare scholieren en leerkrachten versterken. Dat doen ze via fermentatie: een eenvoudige manier om voedsel te bewaren, waarbij microben de smaak, structuur en zuurtegraad van bijvoorbeeld groenten (kimchi, zuurkool, …) of melkproducten (yoghurt, kefir, …) veranderen. Het is een toegankelijke en veilige manier om te ontdekken hoe microben een positief effect hebben op hun omgeving.
Steeds meer studies bevestigen het belang van een gezond microbioom: dat zijn alle micro-organismen die in en op ons lichaam leven. Denk bijvoorbeeld aan bacteriën, schimmels en virussen. “Het woord verschijnt steeds vaker in het nieuws en duikt ook op in de leerplannen”, zegt Wannes van Beeck, microbioloog verbonden aan LAMB (Faculteit Wetenschappen).
Door zelf te experimenteren ervaren leerlingen hoe microben werken en welke rol ze spelen in alledaagse toepassingen zoals voeding.
We zijn ons er te weinig van bewust dat we altijd in het gezelschap van bacteriën zijn. Toch proberen we ze vaak te bannen. Die reflex is begrijpelijk: onderzoek focuste lang op hun negatieve impact. Maar niet alle bacteriën maken ons ziek, sommige zijn onmisbaar voor onze gezondheid.
Van klasexperiment tot laboanalyse
In de klas fermenteren leerlingen zelf groenten en nemen ze stalen van hun experimenten. Die stalen sturen ze naar het microbiologielabo van de Universiteit Antwerpen. Daar onderzoeken wetenschappers met DNA-technieken welke bacteriën aanwezig zijn en hoe ze samenleven.
Die aanpak zorgt voor een wisselwerking tussen onderwijs en onderzoek. Leerlingen maken kennis met wetenschappelijke methodes, terwijl hun stalen tegelijk bijdragen aan lopend onderzoek aan de universiteit.
Leerkrachten spelen daarin een belangrijke rol. Ze werken met een uitgewerkt protocol, maar geven zelf vorm aan de experimenten in hun lessen.
Eerste stappen als onderzoeker
Het slotevent op Campus Groenenborger was opgevat als een echte wetenschapsconferentie. Leerlingen volgden een lezing over microbiologie door professor Sarah Lebeer (Faculteit Wetenschappen), namen deel aan workshops zoals microscopie en koken met fermentaties en bezochten een labo.
Net zoals op een echt congres presenteerden ze hun werk in de vorm van posters. Een jury bekroonde de beste inzendingen. Zo zetten de leerlingen hun eerste stappen als onderzoeker en leerden ze hoe wetenschappelijke inzichten gedeeld worden.