Stilte na de storm

“Een werkende, gesluierde vrouw is net een rolmodel”

8 minTekst Katrien VerreykenBeeld Sarah Van Looy

In het kort

 

  • De Associatie van Universiteit en Hogescholen Antwerpen (AUHA) deed onlangs een oproep naar bedrijven om hun (eventuele) verbod op het dragen van levens-beschouwelijke symbolen af te schaffen.
  • Sommige studenten met een hoofddoek ondervinden problemen bij de zoektocht naar een stageplek.
  • Nog te vaak is het verbod een onnodige, disproportionele vorm van vrijheidsinperking. Pragmatisme is hier nodig.

De Associatie van Universiteit en Hogescholen Antwerpen (AUHA) deed onlangs een oproep naar bedrijven om hun (eventuele) verbod op het dragen van levensbeschouwelijke symbolen af te schaffen. Sommige studenten met een hoofddoek ondervinden immers problemen bij de zoektocht naar een stageplek. Onder andere studente Meryem Elyahyaoui (Educatieve Master) moest dit helaas zelf ondervinden. “Dat verbod is een onnodige, disproportionele vorm van vrijheidsinperking”, aldus moraalfilosoof en godsdienstwetenschapper Patrick Loobuyck, die pleit voor een pragmatische benadering.

 

Emancipatorische maatregel

 

Het verbod op levensbeschouwelijke kentekens in het professionele leven – het gaat hier in 95% van de gevallen over het verbod op de hoofddoek – beroert al jaren de gemoederen en het laatste woord hierover is nog niet gezegd. Eerst en vooral: wat zijn nu weer de argumenten van de mensen die vóór zo’n verbod zijn? “Voorstanders van een verbod op de hoofddoek in openbare functies argumenteren dat die kledij de indruk kan voeden dat de overheid onvoldoende neutraal is”, licht moraalfilosoof Patrick Loobuyck toe. “Burgers hebben volgens hen het recht om in contact met de overheid niet met religie geconfronteerd te worden. Omdat ze de hoofddoek als een symbool van vrouwenonderdrukking zien, vinden sommigen het verbod ook een emancipatorische maatregel.

quote image

Als je mensen het signaal geeft dat hun levensbeschouwelijke identiteit niet welkom is, werkt dat integratie tegen.

Patrick Loobuyck

Weerspiegeling van de maatschappij

 

En wat zijn de argumenten van de tegenstanders van zo’n verbod? “Zo’n verbod heeft perverse neveneffecten”, aldus Loobuyck. “Als je mensen het signaal geeft dat hun levensbeschouwelijke identiteit niet welkom is, werkt dat integratie tegen. Bovendien kan miskenning leiden tot zich terugplooien op de eigen gemeenschap. Het verbod op het dragen van hoofddoeken in het onderwijs voedde trouwens de claim voor eigen moslimscholen. Tegenstanders van het verbod vinden dat de arbeidsvloer de diversiteit van de samenleving mag weerspiegelen, dat je minderheden optimale kansen op integratie en werkgelegenheid moet geven, en dat vrouwen met een hoofddoek juist rolmodellen kunnen zijn. Vandaag dragen vrouwen de hoofddoek meer en meer als feministisch statement: ‘Ik ben vrouw, meerderjarig, en kies zélf hoe ik me kleed.’ Daar zit geen connotatie van slaafsheid of vrouwenonderdrukking meer aan vast.”

 

Bedrijven niet neutraal

 

Loobuyck vindt de oproep van de AUHA om bedrijven aan te zetten het verbod af te schaffen, dan ook een te verdedigen signaal. “Het is trouwens voor privébedrijven juridisch niet eenvoudig om mensen te weigeren als ze levensbeschouwelijke signalen dragen. Als je daar als bedrijf tóch voor kiest, dan moet die motivatie in je statuten staan, er moet sprake zijn van een duidelijke behoefte én er moet een objectieve rechtvaardiging zijn. Dat kan bijvoorbeeld als het dragen van levensbeschouwelijke tekens ertoe zou leiden dat mensen onder druk worden gezet, of als er daardoor een sociaal conflict ontstaat, of als je daardoor een groot economisch nadeel ondervindt.”

Maar die argumenten moeten op papier staan en uitgewerkt zijn. “Als je daar als onderneming nog nooit over hebt nagedacht, dan kan dat verbod niet afgedwongen worden. Juristen zijn het over deze kwestie trouwens niet allemaal eens. De meesten zijn van mening dat bedrijven niet neutraal hoeven te zijn. Ze mogen vooral niet discrimineren en moeten iedereen gelijk behandelen. Trouwens, momenteel zien we dat nood wet breekt: omdat er voor veel jobs geen mensen meer gevonden worden, is men quasi ‘gedwongen’ om mensen met een hoofddoek tewerk te stellen.”

 

Discussies in het onderwijs

 

Loobuyck stelt wel dat er een verschil is tussen de privésector en het onderwijs. “Alhoewel diezelfde pragmatische reflex ook in het onderwijs doordringt. We zitten met een lerarentekort, wat hebben we nu liever: géén leerkracht of een leerkracht met een hoofddoek? Er is ook een merkelijk verschil tussen het vrij katholiek onderwijs en het gemeenschapsonderwijs (GO!): waar in het GO! een verbod voor leerlingen én leerkrachten geldt, kunnen katholieke scholen levensbeschouwelijke symbolen niet bannen. Op dat punt geeft de top van het katholieke onderwijs de scholen autonomie.”

quote image

We zitten met een lerarentekort, wat hebben we nu liever: géén leerkracht of een leerkracht met een hoofddoek?

Patrick Loobuyck

Veel scholen kiezen ervoor om via vestimentaire regels – geen hoofddeksels – ook de hoofddoeken te verbieden. Is dat legitiem? “Daar bestaat discussie over, net als over het totaalverbod in het gemeenschapsonderwijs. Het Grondwettelijk Hof vindt daar dat een verbod kan, maar de Raad van State heeft al een aantal keren scholen veroordeeld omdat ze hoofddoeken bij leerlingen verbieden. Je merkt dat het wringt, he? Je staat voor actief pluralisme, maar tegelijkertijd verbied je wél levensbeschouwelijke symbolen.”

 

Handelingsneutraliteit

 

Moet neutraliteit zich per se uiten in neutrale uiterlijke kenmerken, of is ‘handelings-neutraliteit’ voldoende? “Handelingsneutraliteit is een plicht”, aldus Loobuyck. “Mensen moeten op voet van gelijkheid behandeld worden, ook in commerciële situaties. Maar moet die neutraliteit ook zichtbaar zijn?” Loobuyck pleit dan ook voor een pragmatische benadering. “Als je asielzoekers die net in ons land aankomen, moet interviewen, lijkt het me een blijk van respect om je neutraal te kleden, om hen op hun gemak te stellen. Maar als je voor de VDAB werkzoekenden begeleidt naar de arbeidsmarkt, kan je net als rolmodel gezien worden als je levensbeschouwelijke symbolen draagt. Het algemene verbod zoals we dat nu kennen, vind ik een onnodige disproportionele vorm van vrijheidsinperking.

Meryem Elyahyaoui studeerde Biomedische Wetenschappen aan onze universiteit en volgt nu nog een extra educatieve masteropleiding. Het afstuderen wordt haar echter wat bemoeilijkt, want ze vindt momenteel geen tweede stageplek in een Antwerpse school waar stagiaires met hoofddoek zijn toegelaten.

“Ik vind het echt heel vervelend”, getuigt Elyahyaoui. “Tijdens mijn studie Biomedische Wetenschappen ondervond ik nooit problemen bij de stages. Dat was daar gewoon geen thema. Toen ik stage liep in het Universitair Ziekenhuis (UZA), moest ik wel een verpleegkundige outfit dragen omwille van hygiënische redenen, maar ze waren daar erg flexibel. Zo mocht ik een coltrui aandoen onder mijn uniform, zodat mijn armen toch bedekt waren, en het hoofdkapje verving dan mijn hoofddoek. Maar de stage in de Educatieve Master is een ander paar mouwen.”

 

Geen stageplek

 

Concreet moet Elyahyaoui twee stages doen, in twee verschillende scholen. “In Antwerpen is er helaas maar één school die leerkrachten met een hoofddoek toelaat, en dat is het Lucernacollege. Maar ik heb nóg een stageplek nodig, en die is er niet in Antwerpen. Daarvoor moet ik dan uitwijken naar Brussel, Mechelen of Turnhout. Evident is dat niet, want ik werk al voltijds, in Antwerpen.”

quote image

Een gesluierde vrouw die haar eigen centen verdient en niet afhankelijk is van anderen, lijkt me een erg belangrijk rolmodel.

Meryem Elyahyaoui

Ook bij de kijkstages ervoer Elyahyaoui problemen. “In de ene school mocht ik probleemloos mijn kijkstage mét hoofddoek doen, in een andere middelbare school moest ik van de directeur meteen vertrekken als ik mijn hoofddoek niet wilde afzetten. Nochtans had ik de begeleidende leerkracht op voorhand verteld dat ik een hoofddoek droeg.”

 

Principes niet opzij

 

Heeft Elyahyaoui overwogen om tóch die hoofddoek af te zetten voor de stage? “Ik héb al een masteropleiding, en wil mijn principes niet opzijzetten voor een bijkomstige opleiding. Ik begrijp de reacties van de scholen niet, en dat terwijl ze met een lerarentekort kampen. We leven in een multiculturele samenleving, niemand is neutraal. Ook al draag je zogenaamde ‘neutrale’ kledij, dan nóg heb je je eigen identiteit en bijhorende normen en waarden. Een moslima met hoofddoek voor de klas is toch net erg emancipatorisch? Een gesluierde vrouw die haar eigen centen verdient en niet afhankelijk is van anderen, lijkt me een erg belangrijk rolmodel, toch? Ik denk dat het onderwijs op deze manier heel wat talent misloopt.”

Deel dit artikel