Hoe stadsnatuur je microbioom versterkt
Een wandeling in het park doet meer dan je hoofd leegmaken. Onderzoekers van de Universiteit Antwerpen bestuderen hoe micro-organismen uit stedelijke natuur op ons lichaam komen – en er waarschijnlijk ons immuunsysteem versterken.
We wassen onze handen, ontsmetten oppervlakken en leven steeds sterieler. Maar dat blijkt niet altijd een voordeel. “Mensen hebben contact nodig met natuurlijke micro-organismen om hun immuunsysteem goed te trainen”, zegt professor Irina Spacova (Departement Bio-ingenieurswetenschappen, Faculteit Wetenschappen). “Bij wie veel minder in contact komt met de natuur en haar microben – zoals stadskinderen –, zien we meer allergieën, astma en ontstekingsziekten.”
Hoe biodiverser, hoe gezonder
Samen met doctoraatsstudent Agustina Santullo onderzoekt Spacova hoe micro-organismen in groene stedelijke ruimtes onze gezondheid beïnvloeden. Hun onderzoek vertrekt vanuit de biodiversiteitshypothese: het idee dat blootstelling aan natuurlijke micro-organismen in de natuur essentieel is voor een goed gereguleerd immuunsysteem.
Hun onderzoek focust op het microbioom: de rijke mix van bacteriën, schimmels en andere micro-organismen die leven in de bodem, op planten en op ons lichaam. De overgrote meerderheid van die microben is niet schadelijk – integendeel. Ze ondersteunen ecosystemen, helpen planten groeien en beïnvloeden ook onze gezondheid.
“Vroeger lag de nadruk in onderzoek vooral op ziekteverwekkers”, zegt Spacova. “Door covid is die angst voor micro-organismen zelfs nog toegenomen. Wij onderzoeken net de goede micro-organismen en waarom contact ermee belangrijk is.”
Tot twaalf procent parkbacteriën
In het citizenscienceproject BUGS van de Universiteit Antwerpen trekken gezinnen en schoolkinderen naar onder meer het Middelheimpark. Voor en na hun parkbezoek nemen de deelnemers zelf stalen van handen, wangen en neus met een wattenstaafje. Daarna analyseren de onderzoekers welke micro-organismen erbij kwamen nà het parkbezoek.
De overgrote meerderheid van microben is niet schadelijk – integendeel: ze helpen planten groeien en verbeteren onze gezondheid.
De eerste resultaten tonen dat parkbezoekers best veel micro-organismen opnemen. “Gemiddeld bestond zeven procent van het handmicrobioom na een bezoek uit parkbacteriën”, zegt Santullo. “Bij sommige deelnemers liep dat op tot twaalf procent.”
De veranderingen in het neusmicrobioom zijn kleiner, omdat handen meer rechtstreeks contact maken met de omgeving. De onderzoekers veronderstellen ook verschillen naargelang wat mensen doen in het park. "We bekijken of klimmen in bomen of spelen tussen struiken meer overdracht veroorzaakt dan bijvoorbeeld voetballen”, zegt Santullo.
Onder de gevonden bacteriën zitten soorten zoals Sphingomonas, die vaak voorkomen op plantenbladeren, en Streptomyces, een groep bacteriën die in de bodem leeft en natuurlijke antibiotica produceert.
Sterker immuunsysteem
Of die overdracht van microben immuunstimulatie oplevert en hoe precies, onderzoeken de wetenschappers ook in het labo. Daar proberen ze onder meer teruggevonden microbiële soorten te kweken en te testen op menselijke cellen.
Er bestaan al langer sterke aanwijzingen dat contact met biodiversiteit belangrijk is. Spacova verwijst naar een Finse studie waarbij onderzoekers zandbakken in kinderopvanglocaties verrijkten met bosgrond. “Na een maand zagen ze bij de kinderen niet alleen veranderingen in het huidmicrobioom van de kinderen, maar ook een minder ontstekingsgevoelig immuunprofiel – wat betekent dat kinderen minder ziek worden.”
We hopen ook het bewustzijn te vergroten voor het belang van gezond en toegankelijk groen in de stad.
Gezonder stedelijk groen
Volgens de onderzoekers is het belangrijk om te beseffen dat groene ruimtes veel meer dan ontspanningsplekken zijn. “We willen begrijpen hoe we parken zo kunnen ontwerpen en onderhouden dat ze microbiologisch zo gezond mogelijk zijn”, zegt Santullo. “Door veel burgers – ook jonge kinderen – bij ons onderzoek te betrekken, hopen we tegelijk het bewustzijn te vergroten voor het belang van gezond en toegankelijk groen in de stad.”
Ontdek je eigen microbioom
Tijdens STROOM-festival onderzoeken wetenschappers van de Universiteit Antwerpen samen met concertbezoekers welke micro-organismen ze meedragen na een bezoek aan de natuur. Laat bij het concert Water ripples een handafdruk achter en ontdek later via een gepersonaliseerde foto welke biodiverse microben aanwezig waren op jouw handen.